Zrzeczenie się przyszłego spadku
Stan faktyczny: Chciałabym dowiedzieć się czy 7 lat po darowiźnie od moich rodziców (dom) rodzeństwo (3 osoby) może zrzec się notarialnie prawa do zachowku?
Czy taka umowa notarialna musiałaby być sporządzona między moimi rodzicami a moim rodzeństwem czy też miedzy mną a moim rodzeństwem. Czy umowy musiałyby byc sporządzone z każdym z osobna oraz czy podpisać musiałby także współmałżonek rodzeństwa?
Czytałam o zmianach w tym zakresie wprowadzonych w 2023 roku.
Zrzeczenie się przyszłego spadku
Przedłożone dokumenty: brak
Stosownie do art. 1048 K.c., spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
Zgodnie natomiast z art. 1049 K.c. Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się, chyba że umówiono się inaczej.
Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.
Zrzeczenie się przyszłego spadku
Oznacza to, że Pani rodzeństwo powinno zawrzeć umowy z Pani rodzicami – każdy oddzielną.
Ustawodawca dozwala na zawieranie umów, na mocy których spadkobierca ustawowy zrzeka się dziedziczenia po przyszłym spadkodawcy. W doktrynie umowa o zrzeczenie się dziedziczenia postrzegana jest jako umowa sui generis, niebędąca ani umową zobowiązującą, ani rozporządzającą, ani też czynnością prawną przysparzającą – a co za tym idzie nie podlega rozpatrywaniu, czy jest ona kauzalna czy abstrakcyjna. Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia nazywana bywa niekiedy „negatywnym kontraktem dziedziczenia” (tak np. I. Kozak, Umowa, s. 68; tak też, podkreślając, że nie stanowi ona tytułu powołania do dziedziczenia – A. Malinowski, Umowa, s. 35).
Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia zawiera potencjalny spadkodawca z osobą fizyczną należącą do kręgu jego spadkobierców ustawowych. Tą drugą nie musi być koniecznie osoba, która według stanu na moment zawierania umowy doszłaby do dziedziczenia z ustawy po tym spadkodawcy, lecz może to być każda osoba fizyczna należąca do wyznaczonego przez KC kręgu jego spadkobierców ustawowych.
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia może być zawarta tylko, kiedy zarówno spadkodawca, jak i jego potencjalny spadkobierca ustawowy żyją. Nie ma przeszkód ku temu, by w imieniu którejś ze stron tej umowy działał pełnomocnik, a nawet obie mogą być przy jej zawieraniu reprezentowane przez pełnomocników. Jednakże także wówczas umowa musi zostać zawarta za życia jej stron. Gdyby doszło do jej zawarcia przez pełnomocnika po śmierci jego mocodawcy (spadkodawcy lub potencjalnego spadkobiercy ustawowego), to umowa ta będzie wówczas nieważna.
Zrzeczenie się przyszłego spadku
Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje nie tylko zrzekającego się, lecz również jego zstępnych. Lege non distinguente skutek ten odnosi się do wszystkich zstępnych osoby zrzekającej się dziedziczenia, zarówno urodzonych w chwili zawarcia umowy, jak i urodzonych już później, do chwili otwarcia spadku (tak też J. Pietrzykowski, w: Komentarz KC, t. III, 1972, s. 1989; E. Skowrońska-Bocian, w: Komentarz do KC, Ks. IV, 2011, s. 319), a nawet jedynie poczętych w chwili otwarcia spadku (art. 927 § 2 KC). Nie ulega wątpliwości, że chodzi o zstępnych niezależnie od stopnia pokrewieństwa ze zrzekającym się (zrzeczenie się dziedziczenia wpłynie na sytuację nie tylko dzieci zrzekającego się, lecz także jego wnuków, prawnuków itd.). Można powiedzieć, że w braku odmiennego zastrzeżenia w umowie dochodzi do wyłączenia od dziedziczenia ustawowego całego szczepu pochodzącego od zrzekającego się. Wydaje się sprawą oczywistą, że skutki umowy rozciągają się na zstępnych zrzekającego się również w przypadku, w którym zrzekający się umrze przed swoim kontrahentem.
Przepis ma jednak charakter jednoznacznie dyspozytywny, stąd strony mogą ten skutek wyłączyć (wówczas w miejsce osoby zrzekającej się dziedziczenia wejdą jego zstępni, stosownie do art. 931 i n. KC). A maiori ad minus nie widać przeszkód, by strony w umowie o zrzeczenie się dziedziczenia wyłączyły tylko niektórych zstępnych zrzekającego się (np. tylko jego dzieci, co otworzy możliwość dojścia do dziedziczenia jego wnukom, czy tylko niektóre z jego dzieci; do podobnego wniosku skłania się m.in. M. Pazdan, w: Pietrzykowski, Komentarz KC, t. II, 2021, art. 1047, Nb 3. Mimo trafnie wskazanych trudności, do których może w określonych typach stanów faktycznych prowadzić przyjęcie takiego rozwiązania, nie wydają się one nieprzezwyciężalne, a instrument taki, nie naruszając przyjętych w kulturze prawnej reguł wykładni, wzbogaca zakres kompetencji przyszłych spadkodawców w kontekście tzw. planowania sukcesyjnego.
W doktrynie przyjmuje się przy tym zwężającą wykładnię komentowanego przepisu, uznając, że nie znajdzie on zastosowania w sytuacji, gdy osobą zrzekającą się jest wstępny (zwłaszcza rodzic) przyszłego spadkobiercy. Wykładnia ta znajduje oczywiste uzasadnienie w ratio legis komentowanego przepisu, którego dosłowną treść łatwo wytłumaczyć tym, że ustawodawca uwzględnił jedynie typowe sytuacje, w których strony rozważanej umowy zakładają, że to zrzekający się dziedziczenia przeżyje przyszłego spadkodawcę; założenie to jest oczywiste jedynie w przypadku, w którym zrzekający się jest zstępnym przyszłego spadkodawcy.
Zrzeczenie się przyszłego spadku
Podsumowując – zawierają notarialną umowę, zarówno rodzeństwo jak i dzieci rodzeństwa (także przyszłe dzieci, ale poczęte w chwili otwarcia spadku – czyli śmierci spadkodawcy) nie będa dziedziczyć po Pani rodzicach.
Rodzeństwo jedna nie może natomiast zrzec się spadku po dzieciach przyszłych, które nie będą nawet poczęte w chwili śmierci spadkodawcy, gdyż zgodnie z art. 927 K.c. nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje – dzieci te w ogóle zatem nie dziedziczą.
Zrzeczenie się przyszłego spadku
Jeżeli mają Państwo pytania własne, można je zadać klikając w ten link